Fiscaal inwonerschap

Vanuit fiscaal oogpunt is het belangrijk te weten waar je fiscaal rijksinwoner bent. Het algemeen beginsel is als volgt: waar je rijksinwoner bent, ben je belastbaar op je wereldwijd inkomen (woonstaat); waar je een niet-rijksinwoner bent, ben je enkel belastbaar als je inkomsten in die staat verworven hebt (bron- of werkstaat).
Om te bepalen waar je fiscaal inwoner bent, kijkt men waar je je woonplaats of zetel van fortuin hebt gevestigd, waar je effectief en duurzaam verblijft, met andere woorden waar je leeft en werkt. De nationaliteit is hier van geen belang. Men baseert zich meestal op de feitelijke omstandigheden: waar is je centrum van huishoudelijke en vitale betrekkingen finaal gelegen? Belangrijke indicatoren zijn:

- ben je een definitieve eigenaar of huur je tijdelijk iets?
- waar is het verbruik van nutsvoorzieningen het hoogst?
- betaal je een belasting op een tweede verblijf?
- waar heb je je verzekeringen afgesloten voor o.a. de familiale polis en de brandverzekering?
- waar is je wagen ingeschreven?
- waar gaan je kinderen naar school?
- blijf je er voor een langere periode?
- welk adres gebruik je voor bankzaken?

De Belgische wetgever heeft twee wettelijke vermoedens van rijksinwonerschap voorzien. Het eerste vermoeden bepaalt dat je rijksinwoner bent waar je bent ingeschreven in het Rijksregister. Dit vermoeden is evenwel met alle middelen (uitgezonderd eed) weerlegbaar.  Het tweede wettelijk vermoeden bepaalt dat je rijksinwoner bent waar je gezin is gevestigd (huwelijkspartner, afhankelijke kinderen, wettelijk samenwonende). Dit vermoeden is onweerlegbaar, met de bedoeling dat er een fiscale eenheid van gezin is en blijft.
Wanneer bijvoorbeeld één van de echtgenoten in het buitenland tewerkgesteld is, terwijl de andere met de kinderen in België blijft wonen, worden alle gezinsleden –met inbegrip van de in het buitenland werkende echtgenoot – geacht hun fiscale woonplaats in België te hebben en dus rijksinwoner te zijn.  Het feit dat de in het buitenland tewerkgestelde echtgenoot niet (meer) ingeschreven is in het Rijksregister kan in zo’n geval dan ook niet meer ingeroepen worden om niet (meer) als rijksinwoner te worden aanzien.  

Enkel in zeer specifieke gevallen zoals het jaar van huwelijk of wettelijk samenwonen of dat van overlijden of van echtscheiding of stopzetten van de wettelijke samenlevingsovereenkomst zal elke belastingplichtige afzonderlijk belast worden. Ook het jaar na een feitelijke scheiding gaat elke belastingplichtige afzonderlijk een eigen fiscaal leven leiden. Er kan enkel van feitelijke scheiding sprake zijn als er effectief een duurzame breuk is ontstaan in het gezinsleven zodat er geen verdere correspondentie meer is tussen beiden (een voorbode van de echtscheiding of ontbinding van de wettelijke samenwoning): facturen op ieders eigen naam, afzonderlijk adres, etc.

Ook op internationaal niveau vinden we gelijkaardige regels terug met betrekking tot het bepalen van inwonerschap in de dubbel-belasting-verdragen die België met veel landen heeft afgesloten. Ook hierin wordt doorgaans gesteld dat het centrum van familiale en economische belangen bepaalt waar je je fiscale woonplaats hebt.