Zjos Vlaminck

Idealen zonder grenzen

Zjos Vlaminck (29) groeide op rond de wereld en woonde met haar ouders, broer en zus in Haïti, Schotland en Malta voordat ze op haar zesde terugkeerden naar België. De wil om nog meer van dat buitenland te ontdekken sterkte zich van jongs af aan. Ze studeerde in Zuid-Afrika, werkte in Nederland en deed onderzoek in Ghana. Nu drie jaar geleden, bracht de liefde haar naar Mendoza, Argentinië waar ze woont met haar Chileense man en gepassioneerd wijnmaker, Leo, en hun dochtertje van tweeënhalf, Emilia. 

“In 2013 stond ik op het punt om een vriendin te bezoeken die stageliep in Buenos Aires. Zoals dat gaat, postte ik over mijn toekomstige reis op Facebook en een vriend die ik had ontmoet tijdens mijn verblijf in Stellenbosch antwoordde dat hij in Mendoza zat en stelde voor hem te bezoeken. Ik ben toen naar Mendoza gereisd, waar de vonk oversloeg. Door de uitdagingen van een langeafstandsrelatie twijfelde ik na een paar maanden over onze toekomst. Maar Leo weet wel van aanpakken”, lacht Zjos, “en hij is meteen naar Antwerpen afgereisd. Toen hebben we een jaar gependeld tussen België en Argentinië.” In die periode verwelkomde het koppel ook dochtertje, Emilia, wat hun hele ‘wonen in transit’ nog bemoeilijkte.

Afrika​

De regio die Zjos na haar middelbare studies het meeste aantrok, was Afrika. “Mijn liefde voor Afrika is organisch gegroeid. Ik droomde er altijd van om voor een ngo te werken en mensen te kunnen helpen. Mijn naïeve, jongere zelf geloofde dat daar de grootste nood was aan hulp. Vandaar de keuze om tijdens mijn studie Internationale Politiek en Ontwikkelingsevaluatie en -management in Stellenbosch te studeren.” Maar Zjos ondervond al snel dat Afrika binnen walsen als ridder op het witte paard en erheen trekken met het idee te komen helpen, niet zo vanzelfsprekend is. Verandering werkt pas structureel als mensen zichzelf kunnen helpen. “Toen ik voor veldonderzoek in Ghana terechtkwam, besefte ik dat verschillende aspecten van ontwikkelingssamenwerking contraproductief werken omdat de lokale context en machtsverhoudingen onvoldoende worden begrepen. Daarom vind ik het moeilijk om mijn eigen positie in heel dit verhaal te vinden. Als onderzoekster ga je precies met iemands leven aan de haal. De mensen delen hun idealen, angsten en verwachtingen waarna ik hun verhaal met me meeneem om het vervolgens over te leveren aan de academische wereld. Dit extractieve proces vind ik lastig. Ik zou graag meer willen teruggeven. Ik heb nog steeds dezelfde idealen, maar besef dat er een andere aanpak nodig is.”

De zoektocht naar een mogelijke andere aanpak begon Zjos als onderzoekster aan de universiteit van Leiden bij het African Studies Centre, waar ze meewerkte aan een project rond vakbondsontwikkelingssamenwerking in Ghana en Benin. “Maar tussen alles door, mijn langeafstandsrelatie met Leo en een job in Leiden die ik combineerde met veldwerk in Ghana, verraste Emilia ons. Een tijdje later zijn we als gezin naar Mendoza verhuisd, waar ik een periode lang schipperde tussen thuiswerk en werk in Leiden.” Zjos en Leo bouwden in tussentijd nog een huis in Chili, waar ze in december 2017 trouwden. “Ik heb mezelf in die periode op gewerkt en moest op een bepaald ogenblik stoppen. Nu neem ik het wat rustiger en verzorg ik in tussentijd de communicatie, media en export van onze wijnmakerij.”

Zuid-Amerika​

​Zjos’ man werkt als wijnmaker in een middelgrote bodega in Mendoza, waar het gezin nu drie jaar woont. “Ik volgde Leo naar hier omdat wijn maken voor hem een passie is die alles overstijgt. In België biedt wijnmakerij geen toekomst en voor mij is Leo mijn thuis, dus de stap naar het buitenland was van mijn kant makkelijker gezet. Mendoza is een geweldige, groene stad, waar we als gezin graag wonen.”

Bij aanvang van de emigratie naar Mendoza raakte Zjos af en toe gefrustreerd door het feit dat ze zich afhankelijk voelde van Leo. “Ik had mijn sociaal netwerk achtergelaten en kwam terecht op een plek waar ik niemand kende. Ik had het gevoel dat de veranderingen in ons leven vooral mij affecteerden: van de ene dag op de andere had ik een kind, leefde ik in een ander land, gaf ik mijn job op. Maar nu ik mijn plaats hier heb gevonden, besef ik dat we als koppel veel sterker uit dit avontuur zijn gekomen.” Een raad die ze dan ook meegeeft aan mensen die emigreren in koppelverband, is: voel jezelf niet afhankelijk van de andere persoon, want dat creëert frustraties. En weet dat het niet de persoon is maar de situatie die je frustreert. Een ander belangrijk punt is investeren in eigen interesses en in een eigen vriendenkring. “Ik spreek de taal en integreer me zo veel mogelijk in het lokale, dagelijkse leven. Hoewel ik onlangs een cafeetje vond met een ‘Europese’ insteek waar ik ‘gewoon’ brood en echt goeie koffie kan kopen. In het begin vond ik het zo dom dat ik daarheen ging en niet naar de traditionele zaken, maar nu sta ik mezelf dat pleziertje toe. Het is oké dat je graag bent op een plek die je herkent.”

België​

Na de emigratie blijkt dat Zjos de band met haar thuisland, en het daarbij horende gemis, had onderschat. Het is pas nu, drie jaar later, dat ze Mendoza helemaal als haar thuis beschouwt. “Ik heb een haat-liefderelatie met Antwerpen. Aan de ene kant ben ik er erg graag en bevindt mijn achterban, mijn hartsvrienden en familie, zich er maar het is er zo druk. Iedereen raast zichzelf voorbij. In Mendoza heb ik meer tijd voor mezelf, maar het is ook erg ver van België.”

Soms is het niet eenvoudig om haar keuze uit te leggen aan vrienden en familie die achterbleven. “Tijdens die eerste maanden deed ik er alles aan om betrokken te blijven bij wat er thuis gebeurde. Ik wilde er voor iedereen blijven zijn, maar het is moeilijk om met je hart en hoofd op twee verschillende plaatsen te leven. Nu hou ik alles meer gescheiden. Als ik in Mendoza ben dan wil ik hier ook echt zijn en wanneer ik Antwerpen bezoek, zorg ik dat ik ook echt daar ben met al mijn aandacht. Door die instelling voel ik sinds kort dat ik echt hier woon, dat Mendoza mijn thuis is en ik probeer me minder schuldig te voelen over mijn beslissing om mijn hart te volgen.”

Wat de toekomst brengt​

De toekomst van het koppel staat voor een volle agenda. “Ik zou graag opnieuw veldonderzoek doen, maar graag dichter bij huis. Verder willen we ons wijnlabel A Los Viñateros Bravos, of ‘voor de moedige wijnboeren’, verder uitbouwen. Deze wijn wordt verbouwd in de Itata-regio, in het zuiden van Chili waar ons huis staat, met druiven van lokale wijnboeren. De regio wordt ondergewaardeerd en uitgebuit door één groot wijnbedrijf, Concha y Toro. Zij kopen alle druiven op en bepalen zo de wijnprijs. De lokale wijnboeren werken tegen hongerlonen, en dat terwijl de streek zo’n potentieel heeft. Alles wordt er nog traditioneel geoogst met de hand en het land wordt per paard bewerkt. Wij willen de regio de aandacht geven die ze verdient, maar jammer genoeg zijn we nog zo klein dat we niet de hele oogst kunnen opkopen, zodat boeren toch genoodzaakt zijn om aan de grote bedrijven te verkopen. Structureel gezien kunnen we er nog niet voldoende doen, maar wanneer we naar de streek verhuizen, plannen we er veel meer mee.”

En mocht dat nog niet genoeg zijn dan is er ook Leonardo Erazo, een project waarbij ze drie kleine stukjes grond met 150 jaar oude wijnstokken opkochten om er drie verschillende wijnen van te maken. “We hebben nog zo veel projecten in ons hoofd”, verzucht ze, waarna het besef doordringt dat het bijna tijd is voor haar volgende afspraak. “Ze organiseren gratis Zumbalessen in het park. Daar komen vooral oude vrouwtjes op af. En ik”, lacht Zjos. Het leven is aan de multitaskers…

Info: https://www.facebook.com/leonardoerazovinos/?ref=bookmarks