Ik kom terug

Nieuwe wegen zoek je niet enkel in het buitenland, maar ook als je terugkeert. Want na een hele resem buitenlandse ervaringen, wordt misschien wel teruggekeerd naar België en Vlaanderen. De buitenlandse ervaring en intense confrontatie wijzigt het beeld van de expat of emigrant: geen gedweep; maar een rationele verruiming. Er wordt met andere ogen naar oorden als China, Afrika en India gekeken. Maar wat blijkt, terug aansluiten bij de verworvenheden die je voedden en beschermden, dat blijkt pas echt emigratie tot een kunst te verheffen. Toen je verhuisde naar het buitenland, mocht je je aan een cultuurschok verwachten. Misschien kreeg je een training aangeboden of nam je zelf taallessen. Bovenal wist je dat het niet makkelijk ging worden, maar ook dat je omringd zou zijn door andere expats. Mensen, daarom niet met dezelfde nationaliteit, maar die wel een gelijkaardige cultuurschok meemaakten.

Reverse culture shock
Maar wat mag je verwachten als je terugkeert naar Vlaanderen? Dat is toch gewoon terug naar huis? Bekend terrein, niets vreemds aan? Toch wel, want alles is veranderd: jij; misschien je gezin; maar ook Vlaanderen en België. Vele teruggekeerde expats geven te kennen de terugkeer naar hun thuisland moeilijker te hebben gevonden dan de verhuizing naar een ander land. Wat kan je verwachten als je teruggaat naar Vlaanderen? Hoe kan je je zo goed mogelijk voorbereiden? Hoe ga je ermee om? In expatjargon heet dat een reverse culture shock. Een reactie op het terugkeren naar het eigen land na een langdurig verblijf in het buitenland. Het komt voor bij expats, terugkerende emigranten maar ook bij studenten die in het buitenland hebben gestudeerd. Het is een emotionele en psychologische fase van opnieuw aanpassen, vergelijkbaar met de fase bij aankomst in het gastland. Velen die terugkeren na een lang verblijf in het buitenland, krijgen hier last van.

Terugkeer telt verschillende fases
Er worden vaak enkele fases onderscheiden. De eerste begint al voor het vertrek uit het gastland. Je denkt na over de terugkeer en start met de voorbereidingen. Je beseft dat het tijd is om afscheid te nemen. Daarop volgt een tweede fase, die van euforie. Je bent blij dat je teruggaat en deze gevoelens lijken op de degenen die je had toen je vertrok. Je wil familie en vrienden zien en in vertrouwde winkels boodschappen doen. Deze fase eindigt meestal wanneer je merkt dat men in Vlaanderen niet zo geïnteresseerd is in jouw verhalen en belevenissen. Of als je merkt dat er weinig tijd voor wordt vrijgemaakt. Daar waar tijdens de korte vakantieperiodes mensen nog wel flink wilden schuiven in hun agenda’s om een afspraak te kunnen maken, blijkt dat nu niet meer mogelijk te zijn. Je moet je terug een plekje afdwingen in het Vlaamse sociale leven. In fase drie overheerst de irritatie ten aanzien van het thuisland. Er treden gevoelens van frustratie, boosheid, vervreemding, eenzaamheid, desoriëntatie en hulpeloosheid op. Fase vier is deze van de hernieuwde aanpassing aan het thuisland. Je voelt je terug thuis en je laat de periode in het buitenland toe een herinnering te worden. Niet meer, maar ook niet minder. Je valt weer in oude gewoontes, maar dingen zullen nooit meer helemaal worden zoals ze waren, want je bent en blijft een wereldburger.

Niet eenieder zal deze fases doorlopen, maar als je weet wat je mogelijk te wachten staat, kan je het plaatsen. Eenieder gaat ook gewoon anders om met het terugkeren. De ene kijkt er reikhalzend naar uit, voor de andere is het geen vrije keuze en had die liever gebleven of nog een nieuwe uitdaging aangegaan.