Overslaan en naar de inhoud gaan
x
Duitsland

Met de wind in de zeilen

Het groeiend aantal artikels over de Vlaamse braindrain, of kennisvlucht, onderschrijft het gegeven dat meer en meer studenten, doctorandi en professoren naar buitenlandse onderwijsinstellingen trekken. Dit fenomeen neemt met 22 procent een opmerkelijke vlucht in Vlaanderen. Academische bollebozen laten de landsgrenzen in snelvaart achter zich. Jochem De Schutter (25) is een doctoraatstudent in de ingenieurswetenschappen aan de Duitse Albert-Ludwigs Universiteit van Freiburg. Hij verliet Vlaanderen in het spoor van de liefde, met een zijweg naar dat van de kennis.

Jochems omzwervingen leidden hem tijdens zijn burgerlijke ingenieursstudie vijf jaar geleden al over de grenzen. Zijn Erasmusavontuur in Zürich levert hem meer op dan een buitenlandervaring. Hij ontmoet er ook zijn Duitse vriendin. Na de Erasmusperiode woont zijn vriendin op verschillende plaatsen in Duitsland en keert Jochem terug naar Leuven om er zijn ingenieursstudieaf te werken. De langeafstandsrelatie raken ze na enkele jaren moe en het koppel besluit opnieuw in dezelfde stad te wonen. "We bekeken beide mogelijkheden: zij naar België of ik naar Duitsland. Aangezien zij werkte in Duitsland en ik nog ongebonden was, werd de keuze snel gemaakt en zocht ik een universiteit in haar buurt. Dat werd dan Freiburg", vertelt Jochem.

Voordat hij de beslissing neemt om naar Duitsland te trekken, behaalt de ingenieur eerst een master filosofie in Leuven. En ook na de verhuis zet Jochem zijn academische parcours verder. Hij kiest voor Freiburg omdat de universiteit een sterke filosofische traditie kent en neemt enkele vakken filosofie op. Hij studeert er voor zichzelf, zonder diploma als eindspel. Daarnaast vindt hij een halftijdse betrekking als ingenieur aan de universiteit, wat de overstap nog vergemakkelijkt.

Is het een vogel?

Van de toegepaste wetenschappen naar de zijnswetenschappen, en weer terug. De ingenieur-filosoofs liefde voor kennis verzamelen, is grenzeloos. Ze leidt hem na een jaar naar een doctoraatsproject in het veld van de ingenieurswetenschappen aan de Freiburg Universiteit. Jochems doctoraat ligt in het verlengde van zijn eerdere specialisatie in energiesystemen en spitst zich toe op windenergie. "Ik ben pas eind 2016 begonnen aan mijn doctoraat en heb nog geen beschrijving in drie zinnen paraat voor op cocktailfeestjes", lacht Jochem wanneer hij zijn project tracht uit te leggen. "We onderzoeken controlemethodes voor een nieuw soort windenergie, de hoogtewindenergie. Zoals het woord zelf zegt, zouden we zo op veel grotere hoogte windenergie kunnen oogsten. De windsnelheid is er hoger en stabieler. Maar dan moeten we het concept van de windturbines omgooien. We stappen van de gigantische turbineconstructies over op een reusachtige vlieger, of kite, die aan een lange kabel wordt vastgemaakt en aan de hand van een periodische vliegbaan op grote hoogte energie tapt uit het gigantische energiereservoir dat onze atmosfeer is. Deze aanpak belooft een meer efficiënte, ecologische én goedkope variant te zijn van de huidige windturbines", duidt Jochem.

De uitdaging om zo'n complex systeem autonoom en in alle omstandigheden te laten functioneren is niet gering. Jochems team doet daarom onderzoek naar optimale controlemethodes die het mogelijk maken de vlieger automatisch en razendsnel te besturen. "We willen garanderen dat onze kite ook in veranderlijke omstandigheden een optimaal traject volgt. Dat is het theoretische deel van mijn doctoraat. Mijn onderzoek bestaat erin om het autonoom vliegen van de kite robuust te laten verlopen", vat Jochem zijn onderzoek dan toch mooi samen. Cocktail-klaar.

En waar worden deze vliegers opgelaten? Op de plaatsen waar windmolens staan of op een, al dan niet drijvend, zeeplatform. De kabel verbindt de vlieger met een generator, die wordt aangedreven door de beweging van de vlieger. Hoewel niet elk kamp windenergie in de armen sluit, is energie op Op zoek naar kennis zich een brandend actueel en relevant thema. Maar wat trekt de ingenieur in de filosoof aan om erover te doctoreren? "Het is een grote uitdaging om de energievoorziening van morgen op een duurzame manier op te lossen", vertelt Jochem die ook vanuit een sociale motivatie vertrekt. "Hoogtewindenergie kan een grote rol spelen in de oplossing van dit probleem, dat lijkt me bijzonder waardevol. Bovendien zijn de wetenschappelijke problemen waarvoor dit soort complexe, dynamische systemen ons stellen op zich ook erg stimulerend."

Ik denk, dus ik ben

Deze uitdaging brengt mensen van verschillende nationaliteiten samen in Freiburg. Alle doctoraatstudenten zijn buitenlanders, alleen de professor en de masterstudenten zijn Duits. De voertaal op het bureau, en de taal van de wetenschap, is dan ook Engels. Jochem werkt op een ander project samen met een landgenoot en in het begin van zijn verblijf in Freiburg woonde er ook een kennis van hem in de stad. "Omgaan met andere Vlamingen is ontspannend en vertrouwd, omdat je veel vanzelfsprekendheden deelt. Omdat mijn team zo internationaal is, wordt dat wel minder belangrijk. Er is dan sowieso veel begrip voor elkaar en iedereen zit op dezelfde golflengte. Maar af en toe Nederlands spreken, kan opluchten. Onze taal bepaalt de vorm en inhoud van onze humor", glimlacht Jochem, "en veel nuances en subtiliteiten vallen niet te recupereren buiten de moedertaal. Anderzijds ontwikkel ik zo noodgedwongen een vreemdsoortig hybride gevoel voor humor in het Duits, wat dan weer z'n eigen charme heeft."

Hoogtewindenergie kan een oplossing bieden voor de energievoorziening van morgen.

Het valt hem op dat Duitsers veel later beginnen studeren. Voordien gaan ze vaak een jaar naar het buitenland of lopen ze stage in de sociale en culturele sector. Dit maakt Duitse studenten volwassener. "Duitsers kiezen hun studie bewuster en zijn er actiever mee bezig. Dat vertaalt zich ook in de werkcultuur. Zo lijken Duitsers mij bijvoorbeeld meer de zelfzekerheid te bezitten om zelfstandig eigen probleemstellingen te formuleren. Ze denken 'groter' na, wat ook logisch is omdat ze in een groter land wonen. Daardoor hebben ze in het algemeen een breder perspectief en kunnen ze beter nuanceren", getuigt Jochem.

Hij voelt zich opgenomen door de Duitse gemeenschap, wat zeker in de hand gewerkt werd doordat hij meteen Duits leerde. De taal leren is ook het eerste wat hij emigranten aanraadt. Dat doet je thuis voelen, is verrijkend en ook praktisch. Naast de aangename mensen, is ook de idyllische omgeving van Freiburg niet onbelangrijk in zijn positieve integratie. "De stad grenst aan het Zwarte Woud en vanuit het centrum kan je meteen een berg oplopen en de natuur verzwelgt je." Zijn familie bezoekt hij ongeveer elke zes weken. Voor de rest is hij vrij onbereikbaar, zonder smartphone en met argwaan tegenover sociale media. "Een avond op café met vrienden of spontaan naar een concert gaan, mis ik wel. Wat ik dan doe, is met verschillende vrienden een moment uittrekken om zo'n café-avond te simuleren op Skype. Dan zitten we een keer per maand al dan niet met pintje achter de computer en creëren zo de ruimte en dynamiek waarin een spontaan gesprek kan ontstaan en groeien. En wanneer ik dan in België ben, probeer ik zo veel mogelijk mensen te zien", vertelt hij.

Jochems toekomst spant zich uit over de komende vier jaar. En ik ben blij dat ik vier jaar in de toekomst kan kijken, verzekert hij. Maar daarna ligt alles open...

Tekst: Josine Buggenhout