Overslaan en naar de inhoud gaan
x
Rik Celie

Rik Celie: In de voetsporen van Pater Damiaan

Al van sinds hij op de lagere school verhalen hoorde over de Duitse dokter Albert Schweitzer, die op eigen houtje een ziekenhuis opzette en runde in het Afrikaanse Gabon, droomde Wabekenaar Rik Celie (52) ervan om hetzelfde te doen. Gekoppeld aan een diepere geloofsovertuiging, met onze eigenste Pater Damiaan als inspiratiebron, groeide die droom in zijn jongvolwassen jaren uit tot een ware roeping om ‘al rondgaande goed te doen’. Dat dreef hem in september 1990 naar Bolivia, het armste land van Zuid-Amerika, waar hij drie jaar voordien, als geneeskundestudent aan de KU Leuven, zes maanden stage had gelopen in armenziekenhuizen. Daar aangekomen, richtte hij Doctors on Mission op, om ook de allerarmsten van medische hulp te voorzien. Een levenswerk dat hem tot in Haïti en Noord-Pakistan bracht.

Drieledig concept
“De opzet van Doctors on Mission was en is overal hetzelfde, al neemt de uitvoering soms wel meerdere generaties in beslag. In eerste instantie zetten we mobiele medische teams op, om uit te gaan naar de allerarmste regio’s. Die zogenaamde lange afstandsambulances, omgebouwde Toyota Landcruisers, voeren niet alleen dringende eerstelijnszorg uit, maar verzekeren ook het transport naar stedelijke ziekenhuizen (tweedelijnszorg) en universiteiten (derdelijnszorg), in binnen- én buitenland. Zo brachten we een leukemiemoedertje naar Barcelona voor een beenmergtransplantatie en een jongeman met een hersentumor naar Mexico City. In tweede instantie bouwen we in het centrum van die regio’s een medische hoofdbasis die voorzien is van elektriciteit, water en internet. Daar worden de missies georganiseerd, de ambulances hersteld en de lokale dokters/verpleegkundigen bijgeschoold. In derde instantie richten we, binnen een straal van 500 kilometer rond die hoofdbasis, medische centra op, die we bemannen met lokaal personeel en nadien trachten te integreren binnen het nationale gezondheidsnetwerk. Op die manier wordt de continuïteit van de verzorging en de vaccinaties verzekerd, kan er sneller en beter worden gecoördineerd met de hoofdbasis in het geval van epidemieën en rampen en krijgen de mobiele teams meer vrijheid om uit te rukken naar andere regio’s.”

Bolivia als thuisbasis
“Zoals reeds gezegd, begon alles in Bolivia. Onze eerste missiebasis bouwden we in het Andesgebergte, op zo’n 3200 meter hoogte, te midden van de Inca’s (thans Quechua’s). Een tweede volgde in het verre Zuiden, tegen de grens met Paraquay en Argentinië, woongebied van de Guaraní. Een derde kwam er langs de Mamore rivier in het Amazonegebied nabij de Braziliaanse grens, waar we werkten met een mengelmoes van kleinere stammen. Daar liep het begin 2010 echter mis, al zijn die problemen nu wel grotendeels van de baan. Als centrum van de cocaïne verwerkende maffia, vond er in Santa Ana de Yacuma een ware drugsoorlog plaats. Maar na een interventie door het Amerikaanse leger, zagen de weinige overgebleven drugsbendes zich genoodzaakt om andere inkomsten te zoeken. Eén daarvan was geldafpersing. Plots werd onze missiebasis bezet, mijn huisje leeggeplunderd en bevond ik me in een afpersingsschandaal, net toen ik fondsen aan het werven was in de VS. Een oversteek vanuit Florida was opeens niet meer veilig. En net toen sloeg het noodlot toe in Haïti.”

Haïti
“Vlak na de verschrikkelijke aardbeving in januari 2010, vroegen Nederlandse vrienden met weeshuizen in Port-au-Prince me om er te komen helpen. Dag en nacht werkte ik er, zeven dagen op zeven, in rampzalige omstandigheden. Maar liefst 243.000 doden, die zo snel mogelijk moesten worden opgeborgen in massagraven om besmetting tegen te gaan, 350.000 zwaargewonden en overal enorme armoede. Op de koop toe brak eind 2010 in het departement Artibonite een cholera-epidemie uit. Vandaag tellen we al zo’n 653.000 patiënten, zoals ik kon constateren tijdens mijn recente missie van 10 april tot 2 mei. En alsof dat nog niet genoeg was, verwoeste orkaan Sandy in oktober 2012 zowat alle gewassen en vissersbootjes in het zuidwesten, met grote hongersnood tot gevolg. Redenen te over dus om, net als in Bolivia, te starten met mobiele medische teams, - hoofdbases en - centra. Eind 2011 brachten we bovendien patiëntjes voor chirurgie over naar Zottegem en Gent bij mijn vriend en ex-mentor, professor dokter Luc Cesteleyn, met wie ik in de jaren 90 al acht gezichtschirurgie projecten opzette in Bolivia. En recent nog adopteerde ik 71 (wees)kinderen uit de orkaanstreek. Ik voorzag hen van kleren, eten en medische verzorging. Het was alsof ze klaar stonden om te sterven. Er was werkelijk niets om hen in leven te houden. Zelfs nu moeten ze het doen met één kommetje rijst per dag. En zo zijn er nog 220 kinderen die op de ‘wachtlijst’ staan ...”

Noord-Pakistan
“Nog in datzelfde jaar 2010 vonden in Noord-Pakistan grote overstromingen vanuit het Tibet gebergte plaats en ook daar startte ik Doctors on Mission op. Maar wederom liep het niet van een leien dakje. Van bij aanvang stuitten we op veel tegenstand vanwege de Taliban en andere extremistische moslimgroeperingen. Die willen immers verhinderen dat we de niet-moslim minderheden helpen, die net in die overstromingsgebieden wonen en geen enkele overheidssteun (voedsel, medicijnen, kledij, educatie) ontvangen. In 2011 beschoten ze ons medisch team zelfs met Kalasjnikovs! En tijdens de grote vaccinatiecampagne tegen Poliomyelitis van vorige zomer ontvoerden ze onze lokale directeur, met het vals voorwendsel dat we de moslimkinderen zouden willen ‘steriliseren’. Begin dit jaar werd het me zelfs absoluut onmogelijk gemaakt om het land binnen te geraken. Gelukkig is er nog meer dan genoeg werk in Bolivia. Alle aandacht gaat nu uit naar het verplaatsen van de Amazonebasis, het aanwakkeren van het werk in het Zuiden en het verderzetten en opvolgen van de werkzaamheden in de Andes.”

Administratieve rompslomp
“Hoewel iedereen in onze Vlaamse VZW hard zijn best doet om het nodige papierwerk (vooral de financiële rapporten) in orde te houden, blijf ik, als algemeen directeur, ter plaatse toch nog met heel wat administratie zitten. Corruptie en gebrekkige nakoming van beloftes, maken een strikte opvolging immers des te noodzakelijker. Dé allergrootste opgave is evenwel de fondsenwerving, zeker in deze troebele financiële tijden in het Westen. Het wordt dan ook steeds moeilijker om de projecten financieel rond te krijgen. Erg jammer, gezien het meer dan voldoende menselijke kapitaal. Mochten we onze Vlaamse VZW kunnen ombuigen tot een NGO, zouden we wel meer subsidies ontvangen vanwege de Belgische Ontwikkelingssamenwerking. Maar zelfs daar is er onvoldoende budget voor. Gelukkig kunnen we nog rekenen op heel wat private donaties.”

“Dan heb ik soms wel eens spijt, als ik collega’s van Artsen Zonder Grenzen (AZG) of andere grote humanitaire organisaties tegenkom, die kunnen terugvallen op een administratief raderwerk. Langs de andere kant, blijven er net daar al te veel fondsen ‘plakken’. Kijk maar eens naar de immense gebouwen van AZG over de hele wereld. En, ook al heb ik bewondering voor die artsen, toch blijven zij meestal hangen in de grootsteden en zoeken ze veelal een korte termijn (2 tot 4 jaar) ervaring, terwijl het voor mij net een levensroeping is om die dorpen te bereiken waar gezondheidszorg als het ware onbestaande is.”

Woede van de armoede
“In alle dorpjes waar de Doctors on Mission jeeps komen, volgeladen met dokters, verpleegkundigen en medicijnen, worden we van harte, soms dansend en juichend, ontvangen. Toch is er de laatste tijd een duidelijke mentaliteitswijziging op til naar de ‘blanken’ toe. Zeker in Bolivia wordt ‘blank’ meer en meer aanzien als ‘Amerikaans’ en dus komende van het ‘grote, imperialistische rijk’, om in het in de woorden van de overleden Venezolaanse president Hugo Chavez te zeggen. Maar ook in Haïti ondervind ik, als vaak enige blanke in de buurt, de woede van de armoede.”

“Toch is het niet al kommer en kwel wat de klok slaat. De lokale bevolking is nog echt gelukkig met wat ze hebben, zolang ze maar gezond zijn, en ze maken nog echt tijd voor elkaar. Overal wordt er gezongen en je proeft nog ware vriendschap en liefde. Ook bij de lokale dokters en verpleegkundigen, die een grote bereidwilligheid aan de dag leggen.”

Omgekeerde cultuurschok
“Na 23 jaar Doctors on Mission besef je pas hoeveel onrechtvaardigheid er nog in de wereld is. Doodzieke kinderen die zelfs geen aspirientje krijgen tegen de pijn, miljoenen dollars/euro’s die worden opgehaald voor Haïti waar je als ontwikkelingswerker nooit een cent van ziet, voortdurende angst voor conflicten, … Kom ik eens op bezoek in België, dan begrijp ik ook niet waarom velen zo ongelukkig en doelloos rondlopen in dit landje van ‘melk en honing’. Soms lijkt het wel alsof iedereen gevangen zit in een ratrace! Toch volg ik, als ik kan, het nieuws en houd ik rekening met een terugkeer na mijn pensioen. Want geen betere sociale en medische voorzieningen dan in Vlaanderen. Familie blijf ik natuurlijk wel missen, evenals de Belgische gastronomie, met stoofvlees-friet en een lekker biertje/wijntje voorop. Ook wou ik dat ik af en toe eens naar de opera/het ballet/de film kon gaan, het voetbal/het wielrennen op televisie kon volgen of eens kon gaan fietsen/wandelen/bowlen/biljarten, met andere woorden gewoon Vlaming zijn onder de Vlamingen. Toch weegt dat alles niet langer op tegen het grote verschil dat ik hier kan maken. Blijf ik gezond, dan zie ik mezelf hier nog gerust 20 jaar of meer verder werken!”

Hulp gevraagd
Een heel werk dus, dat handenvol geld kost. En ook u kunt uw steentje bijdragen. Via uw hulp kunnen ze duizenden mensen per jaar meer bereiken. Velen daarvan zijn wezen en weduwen. Hun doel is om dit jaar 5000 mensen te vinden die bereid zijn hen te helpen. Het ergste wat Doctors on Mission kan overkomen is dat één van de teams niet kan uitgaan, niet kan beschikken over de nodige medicatie of het nodige transport. U kunt dat voorkomen.

Helpt u mee? Start vandaag! Geef een maandelijkse bijdrage van 5 € (of een veelvoud ervan) en u redt vandaag nog een patiënt, hetzij in Bolivia, Haïti, Noord-Pakistan of waar dan ook door Doctors on Mission nieuwe teams worden opgezet. U kunt ook een doorlopende opdracht starten of een eenmalige gift doen. Alle hulp is welkom!

Meer informatie
www.doctorsonmission.be